Piątki w Islamie są odpoczynkiem i modlitwą jedynie. Dla nas – „przywianych z wiatrem” (chaładzi) czas podróży po bezkresnym piasku i dotykania kikutów kultury Meroe, Napaty i Kush, błąkania się po reliktach władzy faraońskiej Karima, Kuru, po jamach innych wykopalisk. Sudan to kraj najeżony piramidami, stąpa się często po Neolicie, a przeszłość demoluje głównie nieubłagane przemijanie, często relikty wydobywa na słońce wiatr.
Mam jednak swój intymny bakcyl – zawsze wożę kasetę suchej pasteli i formaty B-2. Dokumentacja może w stylu XIX wieku, ale… Prace te rozwłóczone są po środowisku wszędzie, część opuściła Polskę.
Archiwalne fotografie z 1971 r. dokumentują jeszcze „Kościół na planie Krzyża” (obiekt CC, kom B) z zachowanymi posadzkami. W 22 lata później, pustynia łakomie zagłuszała trud dr Stefana Jakobielskiego swoją nienasyconą żarłocznością. Kadr z 1993 roku z kolekcji dr hab. Bogdana Żurawskiego.
Cudem zachowana migawka ze Starej Dongoli w moim archiwum. Rok 1997 – romantyczna i duszna ruinka „Kościoła nad Nilem” (PC – Kom A) , pożerana przez piasek (wykopaliska prof. W. Godlewskiego).
Muzułmańskie cmentarze okalają koncesję w Starej Dongoli. Krajobraz dosłownie „księżycowy”. Dominują groby Szejków (gubby) – wewnątrz płócienny sarkofag i sztandary… W koło skromne pochówki członków klanu – małe piaskowe wzgórki ozdobione mozaiką drobnych otoczaków, kamień u wezgłowia, czasami zeschnięta gałązka palmy i naczynko na „wodę życia”. Brak epitafiów – Królestwo Pustki i jej siostry Ciszy. Pastel własnością Tomka Szmagiera, jego też fotografia.
Rok 2009 – kolejna misja ratunkowa na Czwartej Katarakcie dr hab. Bogdana Żurawskiego w miejscowości El-Ar. Wody spiętrzone przez nową tamę zalewały wszystko, co w pobliżu Nilu – urodzajne poletka, gaje daktylowe, domy no i oczywiście relikty przeszłości… groby meroickie, ryty naskalne i co tylko w zasięgu wody. Poziom ma osiągnąć ponad 7 m wysokości, a elektryczność nocą rozjaśni odwieczny mrok.
Niemożliwością było zrobienie właściwej fotografii. Twierdza Shemkiya została zbudowana z niwelacji skalnego podłoża. Natura i trud ludzki były w istocie tym samym. Czyhanie na odpowiednie światło mijało się z celem. Pozostało zadokumentować ołówkiem. Rysunek z kolekcji dr hab. Bogdana Żurawskiego.
Rok 1996 – Stara Dongola, wnętrze pomieszczenia na piętrze (tzw. sali audiencji, lub sali królewskiej), jedyny zachowany prawie w całości obiekt koncesji (Kom M). Okazała, piętrowa budowla chrześcijańska z IX wieku, usytuowana tuż za murami miasta. W 1317 r. zaadoptowana przez Islam na meczet i dla tego przetrwała. Obecnie obiekt tylko zabytkowy. Pastel w formacie B-2 własnością dr nauk geologicznych AGH w Warszawie Alama Abd el – Badzira, oddanego przyjaciela archeologów polskich, wspaniałego przyjaciela. Sudan, Chartum.
Rok 2000 – Stara Dongola, wnętrze monasteru (Kom H), widok z pomieszczenia 31 aneksu na zniszczony ołtarz i malarską dekorację kaplicy z Archaniołem Michałem protegującym Archimandrytę Georgiosa (Archistylita), w otoczeniu przedstawień 12 Apostołów i Boskiej Trójcy. W przejściu między pomieszczeniami 31 i 29 Chrystus Pantokrator zbezczeszczony przez odchody nietoperzy. Pastel w formacie B-2 zarejestrowała nieubłagalną destrukcję czasu 9 wieków, urzekł dokument przyjaciela prof. Piotra O. Scholz i jego jest obecnie własnością. Wisi przed biurkiem na którym powstają publikacje.
Rok 1995 – Stara Dongola, romantyczna ruina maleńkiego Kościółka Północnego (Kom J). Miejscami spod piachu wyzierają ceglane posadzki. Z racji ażurowości ocalałych resztek budowli piaski nie były w stanie zasypać zabytku i utworzyć archeologiczny Kom – monstrualną górę piachu.
Rok 1995 – Stara Dongola, Katedra o kolumnach granitowych (RC – Kom B). 24 lata temu odsłonięte były ceglane posadzki i ołtarze, kolumny stały na bazach – obecnie wszystko pożera piasek. Na drugim planie Kom M.
Obie pastele w formacie B -2 są własnością fantastycznego przyjaciela, archeologa i podróżnika Krzysztofa Pluskoty.
Strona w realizacji – nieco potrwa zanim rozproszone pastele za wdzięczą się przed chłodnym obiektywem.
***
niedosytu pełna
samym echem
zazdroszczę
tych porywów
tych drzew
w kresce zatrzymanych
ja
nieznajoma z pobliskiego młyna
P. S. to o Twoich rysunkach Chmielu.
Barbara Walicka – poetka.
